Begrotingswijzer    

Uitgaven.

• #1 Nieuw Theater € 100.000.000,-

  Nieuw Theater

  Stel dat deze gemeente een nieuw theater wil laten bouwen, bijvoorbeeld omdat het oude is afgebrand, of aan vervanging toe is. De gemeente kan dan proberen iemand te vinden die wil investeren in een theater in de Grote Stad. Lukt dat niet, dan kan de gemeente zelf een nieuw theater bouwen, of een bijdrage leveren aan de kosten.

  Dan moet een architect worden gevonden, een ontwerpplan worden goedgekeurd, en dan kan de bouw beginnen. Meestal zijn er meerdere varianten bij zo'n groot project. Soms laat de gemeente de burgers kiezen welke variant ze willen. Bijvoorbeeld een theater met en grote zaal en een kleine zaal, of een theater met meerdere zalen. De Grote Stad heeft de voorkeur uitgesproken voor een middelgroot theater met een grote zaal en twee kleinere zalen. Maar er liggen nog twee varianten, waar de burgers over kunnen meebeslissen. Dat kan op de volgende pagina, waar u de hele begroting aan kunt passen.

  De bedragen voor de verschillende varianten zijn erg hoog. Omdat het investeringen zijn, moet de gemeente rekening houden met een afschrijvingstermijn. Dat is het aantal jaren dat iets meegaat. Het totale bedrag wordt gedeeld door het aantal jaren, na eerst vermeerderd te zijn met een bepaald percentage. Het geld wordt immers minder waard, en er zijn altijd onvoorziene kosten om rekening mee te houden. De afschrijvingstermijn van een theater is 50 jaar. Een theater van honderd miljoen euro kost aan afschrijving op de begroting per jaar dus twee miljoen euro.

  

• #2 Voetbalstadion € 0,-

  Voetbalstadion

  De gemeente heeft de laatste paar jaar vergaande plannen gemaakt voor een nieuw voetbalstadion. Er is echter nog geen definitief besluit over genomen. Het nieuwe stadion kan meer publiek herbergen, wat de economie zal stimuleren. Het stadion zal worden voorzien van de modernste veiligheidsmaatregelen, waardoor vandalisme tijdens wedstrijden niet meer voorkomt.

• #3 Veiligheid en Openbare Orde € 71.609.000,-

  Veiligheid en Openbare Orde

  In het veiligheidsbeleid van een gemeente speelt de gemeenteraad een grote rol. De raad stelt namelijk een Algemene Plaatselijke Verordening (APV) vast, waarin regels staan over bijvoorbeeld het verkopen en afsteken van vuurwerk of de sluitingstijden van cafés. De gemeenteraad kan bijvoorbeeld het besluit nemen camera’s te plaatsen in de openbare ruimte. Verder stelt de raad een drugs- en prostitutiebeleid voor de gemeente vast. Ook heeft elke gemeente beleid ten aanzien van risicogroepen, zoals veelplegers en risicojongeren. Voor de handhaving van de openbare orde en de veiligheid in een gemeente is de burgemeester verantwoordelijk. De burgemeester heeft daarom het gezag over de politie en de brandweer.

  Vaste uitgaven.

  Vaste uitgaven vs variabele uitgaven.

  vast	los
  Vaste uitgaven	81
  Variabele uitgaven	19
• #4 Economische Zaken € 6.971.000,-

  Economische Zaken

  De gemeente is verantwoordelijk voor uitvoering van de Wet werk en bijstand (Wwb). De gemeente moet mensen dus helpen een baan te vinden. Wie toch niet in zijn levensonderhoud kan voorzien, krijgt een uitkering.

• #5 Sociale Zaken € 223.000.000,-

  Sociale Zaken

  De gemeente heeft tot taak allerhande sociale voorzieningen uit te voeren. Zo is de gemeente verantwoordelijk voor uitvoering van de Wet werk en bijstand (Wwb). Volgens deze wet moet iedereen die kan werken al het mogelijke doen om een baan te krijgen. De gemeente is verplicht eventueel particuliere bureaus in te schakelen die een werkloze moeten helpen om werk te krijgen of een opleiding te volgen. Wie toch niet in zijn levensonderhoud kan voorzien, krijgt een uitkering. Maar de gemeenten hebben wel een behoorlijke vrijheid om zelf de voorwaarden voor het verkrijgen van een bijstandsuitkering vast te stellen. Zo kunnen ze jongeren verplichten om een stage te volgen of om werk voor de gemeente te doen. Ook voert de gemeente de Wet Werk en Bijstand uit.

  In tijden van economische crisis kan deze post hoger uitvallen doordat het aantal bijstandsgerechtigden toeneemt en het aantal mensen onder de armoedegrens stijgt.

  Vaste uitgaven.

  Vaste uitgaven vs variabele uitgaven.

  vast	los
  Vaste uitgaven	50
  Variabele uitgaven	50
• #6 Stationsgebied € 40.000.000,-

  Stationsgebied

  Het stationsgebied wordt in fases vernieuwd. Aan de centrumzijde van het centraal station wordt het stationsplein overzichtelijker. De haltes voor tram, metro en bus worden verplaatst en vernieuwd.

  Vaste uitgaven.

  Vaste uitgaven vs variabele uitgaven.

  vast	los
  Vaste uitgaven	10
  Variabele uitgaven	90
• #7 Openbare Ruimte € 198.000.000,-

  Openbare Ruimte

  Iedere gemeente besteedt veel aandacht en geld aan de kwaliteit van de openbare ruimte. Een mooie en veilige leefomgeving is voor de inwoners van groot belang. Dat betekent bijvoorbeeld schone straten en goed onderhouden groen. Maar ook bankjes in het park die heel zijn, en voldoende fietsklemmen bij de winkels. En 's nachts straatverlichting waardoor mensen veilig thuis kunnen komen. Kortom, de openbare ruimte moet schoon, heel en veilig zijn. De meeste gemeenten hebben tegenwoordig bovendien een leefbaarheidsbudget , speciaal voor de inwoners. Als iemand een goed idee heeft voor het opknappen of verfraaien van zijn buurt, dan kan hij een beroep doen op dat budget.

• #8 Stadsvernieuwing € 59.000.000,-

  Stadsvernieuwing

  In toenemende mate is stadsvernieuwing een zaak waaraan gemeenten aandacht schenken. Vooral grote steden stellen regelmatig stadsvernieuwingsplannen op. Het kan gaan om het opknappen van verouderde woonwijken (vaak een mix van renoveren en slopen), of om bedrijven te verplaatsen vanwege milieuoverlast. Ook plannen om het stadscentrum een nieuwe economische of culturele impuls te geven of om de stadsparken te verbeteren vallen onder stadsvernieuwing. Grondpolitiek is voor de gemeente een belangrijk instrument om de ontwikkeling in eigen hand te houden. In sommige gevallen koopt de gemeente grond in een gebied waar nieuwbouw is gepland. Na het bouwrijp maken wordt de grond vervolgens weer doorverkocht aan woningcorporaties of projectontwikkelaars. Dikwijls kunnen gemeenten voor uitvoering van stadsvernieuwingsprojecten extra geld van het rijk krijgen, bijvoorbeeld uit het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV).

• #9 Onderwijs, Welzijn € 113.000.000,-

  Onderwijs, Welzijn

  Onderwijs

  De gemeente heeft de zorg voor de huisvesting van het onderwijs, zowel voor het openbaar als voor het bijzonder onderwijs. Dat geldt niet alleen voor basisscholen, maar ook voor scholen voor voortgezet onderwijs. Gemeenten geven ook veel geld uit aan kinderen in achterstandssituaties en aan schoolbegeleidingsdiensten. De laatste jaren hebben nogal wat scholen, vooral in de steden, te maken met grote aantallen leerlingen met bijvoorbeeld een taalachterstand. In hun onderwijsbeleid besteden deze gemeenten veel aandacht aan het zoeken naar oplossingen voor deze problemen. Een andere onderwijstaak voor de gemeente is het toezicht op de naleving van de Leerplichtwet. Schoolverzuim en voortijdige schooluitval zijn zaken waar de gemeente aandacht voor heeft.

  Welzijn

  Dit is een omvangrijk gebied, waaronder de meest uiteenlopende zaken vallen. Een belangrijk onderdeel van welzijnsbeleid is uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Deze wet regelt onder meer allerlei taken op het gebied van zorg voor de inwoners. Gemeenten zijn bijvoorbeeld verantwoordelijk voor de regelgeving op het gebied van de thuiszorg. Iemand met een lichamelijke beperking die zijn woning moet aanpassen, moet hiervoor een aanvraag bij de gemeente indienen. Ook voor hulpmiddelen als een rolstoel of een scootmobiel moet je bij de gemeente wezen. De meeste gemeenten hebben tegenwoordig een Wmo-loket voor al dit soort aanvragen. Gemeenten leveren de zorg of de hulpmiddelen natuurlijk niet zelf. Daarvoor sluiten ze contracten met bestaande zorginstellingen. Andere zaken die onder de Wmo vallen zijn vrouwenopvang en vrijwilligerswerk.

  Naast uitvoering van de Wmo zijn gemeenten verantwoordelijk voor het maatschappelijk werk, dat is bestemd voor mensen met persoonlijke problemen. Dan kan het gaan om moeilijkheden in de opvoeding van kinderen, maar ook om hoge schulden. Daarnaast doet de gemeente aan opbouwwerk, dat er op gericht is om mensen een plaats in de maatschappij te geven. We kunnen hierbij denken aan buurthuizen, met tal van activiteiten voor wijkbewoners die hier behoefte aan hebben.

  Vaste uitgaven.

  Vaste uitgaven vs variabele uitgaven.

  vast	los
  Vaste uitgaven	90
  Variabele uitgaven	10
• #10 Cultuur € 31.800.000,-

  Cultuur

• #11 Milieu en Duurzaamheid € 9.566.000,-

  Milieu en Duurzaamheid

  Een belangrijk instrument voor de zorg voor lucht, water en bodem is de Wet milieubeheer . Voor installaties die stank, lawaai of afval produceren, is een milieuvergunning vereist. De gemeente kan daaraan voorwaarden verbinden om de overlast tot een minimum te beperken. Verder bestaan er lozingsverordeningen, die regels stellen voor het lozen van afvalwater op sloten en vaarten.

  De gemeente moet er ook voor zorgen dat het huisvuil wordt opgehaald en verwerkt. Dat gebeurt dan meestal door particuliere bedrijven. Gemeenten zijn verplicht om hergebruik (recycling) te bevorderen en het afval te scheiden. Daarom laten ze aparte glas-, textiel- en papierbakken neerzetten en worden de verschillende soorten huisvuil apart opgehaald. Veel gemeenten hebben milieuambtenaren in dienst die overtredingen van milieuwetten moeten opsporen. Geluidshinder kan de gemeente tegengaan door geluidwerende wallen en schermen langs drukke wegen te plaatsen. Hiervoor gelden landelijke, bij wet vastgestelde normen

  Ook bij deze post ligt weer een bepaald deel van het uit te geven bedrag vast.

  Vaste uitgaven.

  Vaste uitgaven vs variabele uitgaven.

  vast	los
  Vaste uitgaven	4200000
  Variabele uitgaven	5366000
• #12 Wonen € 24.589.000,-

  Wonen

  Op het gebied van Wonen heeft een Nederlandse gemeente vooral een "voorwaardescheppende" taak. Dat betekent dat de gemeente niet veel taken zelf uitvoert, maar zorgt dat anderen die taken doen. De gemeente bepaalt daarbij wat het resultaat moet zijn. Veel gemeenten moeten bijvoorbeeld zorgen dat er een goed systeem is om de sociale woningen eerlijk te verdelen, maar zij doen dat niet zelf. Daar is een aparte organisatie voor, die geld krijgt van de gemeente om de taak uit te voeren.

  Met betrekking tot het naleven van bouwregels heeft de gemeente weer wel een eigen taak. De gemeente moet namelijk controleren of alle regels wel worden nageleefd.

• #13 Burger en Bestuur € 31.004.000,-

  Burger en Bestuur

  Binnen deze begrotingspost valt alles wat te maken heeft met de burger en het bestuur. Daarbij valt te denken aan de bekostiging van de gemeenteraad, wethouders, burgemeester, maar ook aan bijvoorbeeld de organisatie van verkiezingen. Ook zaken als onderhoud aan het gemeentehuis en ondersteuning van ambtenaren kunnen onder deze post vallen. Vanzelfsprekend kan elke gemeente nog speciaal beleid maken over bijvoorbeeld burgerparticipatie of referenda. De kosten daarvan vallen ook onder deze post. De afdeling Burgerzaken, die van de wet precies moet bijhouden wie er in de gemeente woont, en moet zorgen voor officiële documenten als paspoorten, valt onder deze post.

  Een groot deel van deze post ligt vast, omdat het niet is toegestaan bijvoorbeeld in één keer alle ambtenaren te ontslaan. De gemeente zou dan onbestuurbaar worden.

  Vaste uitgaven.

  Vaste uitgaven vs variabele uitgaven.

  vast	los
  Vaste uitgaven	80
  Variabele uitgaven	20

Inkomsten.

• #14 Parkeerheffing € 23.880.000,-

  Parkeerheffing

  In veel steden in Nederland moet je betalen om in het centrum te parkeren. Enerzijds genereert de gemeente hiermee inkomsten, anderzijds is het een manier om het vaak vele verkeer in de binnensteden terug te dringen. De hoogte van de parkeertarieven kunnen onderdeel zijn van discussie. Een klein tekort op de begroting kan opgelost worden door de tarieven te laten stijgen, maar hier is lang niet iedereen tevreden mee. Sommige gemeente kiezen ervoor de inkomsten uit de parkeertarieven ook te gebruiken voor bijvoorbeeld een betere doorstroming van het verkeer, in plaats van het in de grote pot te stoppen. De inkomsten uit deze tarieven beslaan maar een klein deel van de totale begroting.

• #15 OZB € 60.000.000,-

  OZB

  De gemeenten krijgen ongeveer 80 procent van hun inkomsten van het rijk. Maar de gemeente heeft nog andere bronnen van inkomsten, zoals de onroerendezaakbelasting (OZB). Elke eigenaar van een onroerende zaak (een gebouw) betaalt de onroerendezaakbelasting (OZB). Ook mensen die gebruik maken van een pand dat geen woning is, betalen OZB. De gemeente int de belasting. Het komt regelmatig voor dat de hoogte van het OZB-tarief leidt tot felle politieke discusies in de gemeenteraad.

• #16 Toeristenbelasting en Hondenbelasting € 1.650.000,-

  Toeristenbelasting en Hondenbelasting

  De gemeente krijgt ongeveer 80 procent van haar inkomsten van het rijk. Behalve de inkomsten uit Den Haag krijgt de gemeente geld uit eigen belastingen, zoals de toeristenbelasting en de hondenbelasting.

  Toeristenbelasting wordt niet rechtstreeks geheven van de toerist, maar indirect via degene die verblijfsgelegenheid biedt, zoals bijvoorbeeld hotels en campings. De ondernemers mogen de toeristenbelasting vervolgens wel volledig doorbelasten aan hun gasten. De opbrengst van toeristenbelasting hoeft niet per se besteed te worden aan het verbeteren en/of uitbreiden van toeristische voorzieningen, maar mag gewoon in de algemene middelen. En dat gebeurt meestal dan ook.

  Hondenbelasting wordt geheven van degene die één of meerdere honden houdt. Een houder van een hond is degene die een hond bezit, verzorgt of onder toezicht heeft.

• #17 Gemeentefonds € 667.074.000,-

  Gemeentefonds

  De gemeente krijgt ongeveer 80 procent van haar inkomsten van het Rijk. Afhankelijk van het aantal inwoners, de oppervlakte en een aantal speciale omstandigheden krijgt elke gemeente een bijdrage uit het zogeheten Gemeentefonds: de algemene uitkering. Ook bestaat er een aantal specifieke uitkeringen van het Rijk, waarbij vast ligt waaraan het geld moet worden besteed (doeluitkeringen). De laatste jaren is het beleid van de rijksoverheid gericht op vergroting van de beleidsruimte van gemeenten. Daarom is de algemene uitkering groter geworden en het aantal doeluitkeringen verder beperkt. De gemeente kan dan zelf beslissen waar ze het geld aan wil uitgeven.

  Omdat dit bedrag door de Rijksoverheid wordt vastgesteld, is deze post in de begroting niet aanpasbaar.

  Van het totale bedrag aan inkomsten uit het gemeentefonds mag de gemeente 20% zelf bepalen waar het aan uit te geven:

  Vaste inkomsten.

  Vaste inkomsten vs variabele inkomsten.

  vast	los
  Vaste inkomsten	80
  Variabele inkomsten	20
• #18 Afvalstoffen- en rioolheffing € 58.299.000,-

  Afvalstoffen- en rioolheffing

  De afvalstoffenheffing wordt in rekening gebracht voor de verwijdering van huishoudelijk afval. Vrijwel iedere burger moet hier dus voor betalen. Mensen die heel erg weinig te besteden hebben, hoeven deze heffing soms niet te betalen. Voor de rioolheffing geldt hetzelfde. Die wordt geheven voor het gebruik van of een aansluiting op de gemeentelijke riolering. Eigenaren van panden die op het gemeentelijke rioleringsstelsel zijn aangesloten, ontvangen elk jaar een aanslag rioolaansluitrecht
  naar een vast bedrag.

  Kostendekkend

  Voor beide heffingen geldt dat deze kostendekkend moeten zijn. Dat betekent dat de gemeente hier geen geld aan mag verdienen. De kosten van de afvalverwijdering en het rioolonderhoud mag de gemeente dus doorberekenen aan de inwoners, maar niet méér dan dat. Daarom is deze post niet aanpasbaar in de begroting. Deze heffingen kunnen niet worden gebruikt om extra inkomsten te genereren.

Uitleg bij dit onderdeel

Welkom bij de BegrotingsWijzer voor de Grote Stad! Hier kunt u ontdekken hoe een gemeentelijke begroting eruit ziet, en zelf een begroting maken op basis van die van een fictieve Grote Stad in Nederland.

Wat ziet u hier?

Links van deze tekst ziet u de belangrijkste uitgaven en inkomsten van de Grote Stad. De uitgaven zijn gebaseerd op een zogenaamde "programmabegroting". In zo'n begroting zet de gemeente de bedragen die bij een bepaald beleid horen, bij elkaar. Rechtsboven ziet u alle uitgaven en inkomsten, en het bedrag dat er nog over is. Bovenaan de pagina kunt u door de BegrotingsWijzer navigeren door op de tekstblokken te klikken, maar u kunt ook op "volgende stap" klikken.

Wat kunt u hier?

U kunt op een willekeurige begrotingspost klikken om daar meer over te weten te komen. Belangrijk om te weten is dat de gemeente bij veel posten daar verplicht een bepaald bedrag aan moet uitgeven. Dat zijn verplichtingen die het Rijk oplegt aan de gemeente, en het Rijk betaalt die kosten dan ook. Met een taartpunt wordt steeds weergegeven hoe het zit met die verdeling.

Hoe verder?

Als u een idee heeft hoe de begroting van de Grote Stad in elkaar zit, kunt u klikken op "Volgende stap" Dan kunt u per begrotingspost verschillende bedragen naar eigen inzicht aanpassen. Als u daarna ook de nieuwe plannen bekijkt, en eventueel zelf een plan bedenkt, krijgt u op de laatste pagina fictief commentaar over de gevolgen van uw keuzes. Veel succes!